20-10-05

Grenzen


[cultuur] Ik heb voor de reportage van Histories van vanavond, over de geschiedenis van de grenzen van België, maar één woord over: subliem. Op een ronduit schitterende manier vertelden ze het boeiende verhaal van de totstandkoming van ons grondgebied. België's grenzen zijn welgeteld 1445,5 kilometer lang, maar achter zowat elke centimeter zit een verhaal. Het oeverloze aantal kronkels verklapt dat ons territorium niet gevormd werd zoals dat in andere landen het geval is. Nu ja, ook onze buurlanden hebben een deel weinig rechtlijnige grens, maar dat komt dan enkel en alleen omdat ze aan België plakken.

De reportagemakers namen ons mee van De Panne tot Het Zwin en hadden zowel oog voor de grote lijnen als voor de details en petites histoires. Het is te ingewikkeld om alles van naaldje tot draadje op te sommen, maar men gaf, vergezeld van degelijk commentaar van o.a. Geert Van Istendael, Jozef Deleu en Rolf Falter, duidelijk weer wat het grensconcept voor België heeft betekend.

De aflijning van België tegenover zijn buurlanden is voor het grootste deel ontstaan door oorlogen en imperialistische politiek van de grootmachten. De Belgisch-Franse grens evolueerde tijdens de periode van Lodewijk XIV met de regelmaat van de klok. Pas in 1713, op het einde van de Spaanse successieoorlog, werd het tracé min of meer vastgelegd. Lodewijk was er de voorbije halve eeuw in geslaagd om Rijsel van de Vlamingen af te nemen en het om te toveren tot een voorportaal van Parijs. Vauban zorgde er vervolgens met zijn vestingen voor dat er een buffer tegen het noordelijk gevaar werd opgetrokken. Toen de grens nog niet vastlag werden steden uit het huidige België eveneens in zijn constructie opgenomen. Daarom hebben zowel Ieper als Veurne Vauban-vestingen. De Fransen voerden ook naar het zuiden toe een dergelijke politiek. In de Belgische steden werden de vestingen grotendeels (door de staat) afgebroken wegens in onbruik geraakt. De Fransen betaalden hier niet voor, zodoende hebben vele steden en stadjes hun vestingsstructuur behouden.

De Belgisch-Luxemburgse grens dateert dan weer van bij het ontstaan van ons land. Het jonge en onstabiele België kon volgens de grootmachten onmogelijk het strategische Luxemburg, mét het superversterkte Luxemburg-stad, krijgen. Het Duitstalig deel bleef voorlopig in het bezit van de Nederlandse koning. De Franssprekende Luxemburgers werden niettemin bij het Koninkrijk der Belgen gevoegd.

De Oostkantons vertellen dan weer het merkwaardige verhaal van de Duits-Belgische grensperikelen. Na het Verdrag van Versailles (1919) kreeg België, als compensatie voor de geleden schade, een stukje Duitsland in bezit, tot groot ongenoegen van de plaatselijke bevolking. Daarom collaboreerden ze een kwarteeuw later gretig: de Duitse bezetting was voor hen dan ook een (verplichte) terugkeer naar het vaderland. Met deze spontane reactie werd tijdens de repressie weinig rekening gehouden. Maar goed, de Duitstalige Belgen zijn met hun verleden in het reine gekomen. Met een handvol ministers voor een handvol gemeenten moeten ze zowat de best beschermde minderheid ter wereld zijn.

Honderd jaar lang konden België, Nederland en Duitsland het niet eens worden over de 344 hectaren van Moresnet, het 256-inwoners tellende gehuchtje aan het punt waar bovengenoemde landen aan elkaar raken. Er was immers een bijzonder winstgevende mijn. Om conflicten te vermijden kreeg het al die tijd een neutraal statuut. De 344 hectaren waren zo goed als soeverein, met eigen munt en postzegels. De Esperantisten speelden eind negentiende eeuw even met het idee om van Moresnet de hoofdstad van het Esperanto-Rijk te maken. Het mocht echter niet zijn; in 1919 werd de lap grond Belgisch grondgebied. Een prachtig verhaal.

Wist u trouwens dat er ettelijke tientallen mensen geëlektrocuteerd werden toen ze tijdens de Eerste Wereldoorlog de Belgisch-Nederlandse grens overstaken? Om het neutrale Holland te verdedigen hadden de Duitsers een met heel wat volt geladen afsluiting geplaatst. O wee gij die het ding durfde over te steken.

Moet ik nog meer vertellen? Dit was zowat het beste TV-programma dat ik de voorbije jaren gezien heb. Een evenwichtige historische reportage, voorzien van deskundig commentaar én een positieve boodschap over de geschiedenis van ons land. Laten we maar 175 jaar België vieren: het is zowat het beste dat ons kon overkomen. Door dit toevallige amalgaam werden we gespaard van pedant chauvinisme en gevaarlijk nationalisme. Wie hier vandaag de dag geen respect voor heeft zou wel eens van een kale reis kunnen terugkomen. Daar wil ik niet verantwoordelijk voor zijn...

22:55 Gepost door peterNET | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.